- Obecny system finansowania niejednorodnych kompetencji charakteryzuje się poważnymi nierównościami i brakiem przejrzystości w alokacji środków.
- Katalonia jest społecznością, która odniosła największe korzyści, podczas gdy regiony takie jak Kastylia i León otrzymują minimalne kwoty na mieszkańca.
- Rząd proponuje zastąpienie transferów bezpośrednich dodatkowym transferem wynoszącym do 90% podatku VAT pobieranego na danym terytorium.
- Reforma ma na celu rozszerzenie autonomii fiskalnej Katalonii, umożliwiając Katalońskiej Agencji Podatkowej (ATC) stopniowe zarządzanie podatkami, takimi jak podatek dochodowy od osób fizycznych (IRPF).
Kiedy mówimy o tym, jak pieniądze są rozdzielane między wspólnoty autonomiczne, zazwyczaj myślimy o ogólnym podziale, ale istnieje o wiele bardziej złożony i niekiedy kontrowersyjny system: finansowanie konkretnych zadań . Zasadniczo są to usługi publiczne , którymi nie zarządzają wszystkie regiony; tylko niektóre przejęły za nie odpowiedzialność. Stwarza to sytuację, w której nie wszystkie terytoria mają równe szanse ani nie otrzymują takich samych zasobów.
Problem ten ostatnio wysunął się na pierwszy plan, ponieważ obecny system cierpi na poważne niespójności i brak przejrzystości , co generuje poczucie nierówności wśród obywateli w zależności od miejsca zamieszkania. Podczas gdy niektóre wspólnoty autonomiczne otrzymują ogromne sumy na pokrycie swoich specyficznych potrzeb, inne nie otrzymują prawie nic, co doprowadziło do propozycji gruntownej reformy mającej na celu zmianę sposobu dystrybucji funduszy przez rząd centralny.
Na czym dokładnie polegają kompetencje niejednorodne?
Mówiąc prościej, uprawnienia niejednorodne to te istotne funkcje, które zostały przekazane konkretnej wspólnocie autonomicznej, ale nie zostały przejęte przez inne regiony w ramach wspólnego systemu. Nie mówimy tu o służbie zdrowia ani o szkolnictwie podstawowym, ale o bardzo specyficznych obszarach, które są częścią decentralizacji administracyjnej w Hiszpanii.
- Bezpieczeństwo i porządek publiczny: Najbardziej oczywistym przykładem jest Mossos d'Esquadra w Katalonii, lokalna jednostka policji, której utrzymanie wiąże się z bardzo wysokimi kosztami.
- Zarządzanie więzieniem: Tylko Katalonii przyznano zarządzanie więzieniami w ramach wspólnego systemu.
- Sprawiedliwość: Chodzi o zasoby materialne i ludzkie administracji sądowniczej, które, choć były powszechne, nie zostały przejęte w tym samym czasie ani za te same koszty.
- Zasady językowe: Środki przeznaczone na standaryzację i promocję języków współoficjalnych.
- Środowisko naturalne: Ochrona parków narodowych, którymi zarządza się nieregularnie i których koszty finansowe są bardzo zróżnicowane w zależności od obszaru.
Analiza Fedei: mapa nierówności
Fundacja Stosowanych Studiów Ekonomicznych (FEDEA) trafnie oceniła dane z 2023 roku. Według jej obliczeń, wydatki publiczne w tych obszarach wynoszą blisko 8.319 miliarda euro , ale ich rozkład jest, delikatnie mówiąc, osobliwy. Katalonia prowadzi w rankingu z dużą przewagą, otrzymując około 450 euro na mieszkańca, podczas gdy w Kastylii i León kwota ta spada do dziewięciu euro na mieszkańca.
Problem tkwi w stosowaniu metodologii opartej na kosztach historycznych . Oznacza to, że usługa jest wyceniana według jej historycznego kosztu, co powoduje, że dwa regiony oferujące podobne usługi otrzymują bardzo różne kwoty. Na przykład, w wymiarze sprawiedliwości, Asturia otrzymywała 81,8 euro na mieszkańca, podczas gdy Galicja otrzymywała tylko 35,5 euro – różnica ta jest trudna do technicznego uzasadnienia.
Kolejnym istotnym problemem jest finansowanie nauczycieli religii, gdzie rozbieżności są jeszcze bardziej rażące, przekraczając 150 punktów w indeksie. Asturia ponownie wyróżnia się z kwotą 88,7 euro na ucznia, w porównaniu z oszałamiającymi 20 euro , które Katalonia otrzymuje na ten sam cel.
Nowa propozycja rządu i czynnik kataloński
W tej sytuacji Ministerstwo Finansów zaproponowało reformę zrywającą z tradycyjnym systemem. Do tej pory państwo wysyłało coroczne przelewy bezpośrednie, które były korygowane o wpływy podatkowe. Teraz zaproponowano dobrowolny mechanizm , który umożliwi podatnikom wymianę tego rocznego czeku na większą część wpływów z VAT.
Ten nowy model umożliwiłby wspólnotom autonomicznym finansowanie ich unikalnych cech poprzez dodatkowy transfer dochodów z podatku VAT , potencjalnie sięgający nawet 90%. Stanowi to całkowitą zmianę paradygmatu, ponieważ pieniądze z ogólnego budżetu rządu centralnego są przekazywane na rzecz lokalnych poborów podatkowych, co przybliża Katalonię do długo oczekiwanej suwerenności fiskalnej.
Dwustronne porozumienie między rządem Hiszpanii a rządem Katalonii ma na celu zagwarantowanie wystarczalności finansowej i współodpowiedzialności . Oznacza to, że Katalonia będzie miała większą władzę regulacyjną w zakresie zarządzania podatkami, co pozwoli Katalońskiej Agencji Podatkowej stopniowo przejmować odpowiedzialność za podatek dochodowy od osób fizycznych i inne podatki, we współpracy z Państwową Agencją Podatkową.
Konflikty terytorialne i kroki do podjęcia
Zgodnie z oczekiwaniami, projekt ten nie spotkał się z dobrym przyjęciem w pozostałej części Hiszpanii. Czternaście z piętnastu wspólnot autonomicznych objętych wspólnym systemem wyraziło stanowczy sprzeciw , obawiając się, że doprowadzi to do nadmiernych przywilejów dla Katalonii. Debata koncentruje się na tym, czy mechanizm ten powinien mieć charakter tymczasowy, czy też, jak wskazuje obecny projekt, powinien zostać utrzymany na czas nieokreślony przez cały okres obowiązywania modelu.
Droga do wejścia w życie ustawy prowadzi przez Stały Komitet ds. Oceny Technicznej oraz Radę ds. Polityki Fiskalnej i Finansowej. Ponieważ rząd potrzebuje jedynie pozytywnego głosu jednej wspólnoty autonomicznej do zatwierdzenia wniosku w Radzie, droga wydaje się jasna, choć do ostatecznej ratyfikacji potrzebne będzie poparcie partnerów koalicyjnych, takich jak Junts w hiszpańskim parlamencie.
Obecna sytuacja odzwierciedla nieustanne napięcie między potrzebą uwzględnienia specyfiki każdego regionu a zapotrzebowaniem na system przejrzysty i sprawiedliwy dla wszystkich obywateli, zapobiegający sytuacji, w której zarządzanie usługami publicznymi zależy od dwustronnych porozumień politycznych, które maskują rzeczywiste różnice finansowe.
